
“Non est bonum esse hominem solum”
A pastoral epistle for Septuagesima 2026
To the clergy, religious, and faithful of the Old Roman Apostolate,
and to all those who seek to preserve the Catholic faith in its integrity and fullness:
grace to you and peace from God our Father, and from the Lord Jesus Christ.
Carissimi
“It is not good for man to be alone” (Gen 2:18), as the Church enters the ancient season of Septuagesima, she does not yet command us to fast, but she does command us to remember. She places us, deliberately and soberly, at the threshold of Lent. The alleluias fall silent. The liturgy grows restrained. We are reminded that we live east of Eden, that the world is wounded, and that man does not naturally dwell in harmony—with God, with others, or even with himself.
Septuagesima is a season of realism. Before the discipline of Lent begins, the Church teaches us why discipline is necessary at all.
We live in an age that speaks endlessly of freedom and yet suffers deeply from isolation. Loneliness has become one of the most pervasive features of modern life—experienced not only by the elderly or the marginalised, but by the young, the educated, and the materially secure. Families fracture. Friendships thin. Communities weaken. Many find themselves surrounded by people, yet profoundly alone.¹
This loneliness is not merely a social inconvenience. It is a spiritual wound.
In recent years, this wound has been sharply deepened by the experience of the COVID lockdowns. For long months, ordinary patterns of human life were suspended. Families were separated, the elderly isolated, children removed from peers, and communal worship interrupted. What was presented as a temporary emergency measure has left enduring marks on the human psyche—marks that have not simply disappeared with the lifting of restrictions.²
For many, especially the young, formative years were spent in enforced isolation at precisely the stage of life when identity, trust, and social confidence are normally forged through embodied relationship. Screens replaced presence. Distance replaced affection. Even now, the after-effects linger: anxiety, social withdrawal, difficulty forming relationships, and a pervasive sense of disconnection.³
These effects are not unprecedented. They have long been observed wherever communion is deliberately removed.
Those who minister in prisons have known for decades what prolonged isolation does to the human soul. Psychological and pastoral observation alike confirm that extended solitary confinement produces disorientation, anxiety, emotional blunting, and lasting harm.⁴ This is not a rhetorical comparison. It is a moral insight.
Man was never designed to endure prolonged isolation without damage. Whether imposed by punishment, policy, illness, or fear, separation from human communion erodes the person. What prisons demonstrate in extremis, modern society has now experienced more broadly.⁵
Septuagesima helps us understand why. It reminds us that man’s struggle is not merely social or psychological, but theological. We are wounded because communion has been fractured—and because we have forgotten what communion is for.
At the heart of this crisis lies a forgotten truth: the human person is created for communion. Not for isolation. Not for self-construction. Not for solitary autonomy. From the beginning, God declares: It is not good that man should be alone (Gen 2:18). This is not sentiment; it is anthropology.⁶
God Himself is not solitary.
He is eternal communion: Father, Son, and Holy Ghost—distinct, yet perfectly united in love. Creation flows not from divine lack, but from divine abundance. To be made in the image and likeness of God is therefore to be ordered toward relationship—toward communion with God and with one another.⁷
Loneliness, therefore, is not healed by distraction, stimulation, or self-expression. It is healed only by restored communion. The experiences of lockdown isolation and prison confinement testify to this with painful clarity. Remove communion for long enough, and the soul begins to fracture.⁸
Yet our culture increasingly teaches the opposite. Dependence is framed as weakness. Obligation is treated as oppression. Fulfilment is presented as radical self-definition. Family bonds are reduced to preference. Inheritance is cast as a burden. In the name of freedom, many are quietly severed from the very relationships that make freedom livable.⁹
The lockdowns did not create this mentality, but they intensified it. Isolation was normalised. Withdrawal was moralised. Presence itself was treated as a risk. For many—especially the young—this confirmed an already growing suspicion of embodied community. What began as an emergency hardened into habit. Relearning how to belong has proved harder than expected.¹⁰
The breakdown of the family is one of the clearest signs of this rupture. The family is not a social arrangement or lifestyle option. It is the primary school of communion. It is where the human person first learns sacrifice, authority, belonging, and love—where identity is received before it is chosen, and freedom is formed through responsibility.¹¹
Family breakdown today often occurs even where families remain physically intact. The fracture is not always absence, but mediation. Screens, devices, and algorithm-driven environments quietly displace shared meals, conversation, and attention. Presence remains, but communion fades.
Research consistently shows that heavy, unstructured use of internet-connected devices correlates with social alienation, diminished empathy, weakened family bonds, and increased psychological distress.¹² Children increasingly turn not to parents or parish, but to online figures—“influencers” and digital communities—for belonging and moral formation. These do not merely entertain; they catechise.¹³
Alongside digital saturation, parental absence in its many modern forms—divorce, single parenthood, economic overwork, irregular schedules, and chronic time poverty—further erodes family communion. The causes differ. The effects are strikingly consistent.
Children need more than provision. They need presence—predictable, attentive, emotionally engaged presence. Where this is fragmented or absent, vulnerability to anxiety, insecurity, and external influence increases markedly.¹⁴ Even where material provision is adequate, the loss of shared rhythms and stable relational authority leaves a formative gap that cannot easily be filled.¹⁵
Even in intact families, modern work patterns increasingly function as a form of absence. Long hours and constant connectivity steadily erode shared meals, conversation, and intergenerational time—activities repeatedly shown to protect mental health and social development.¹⁶
The Domestic Church as the School of Communion
If the family has been wounded by isolation and fragmentation, it is also within the family that healing must ordinarily begin. The Church has long spoken of the Christian household as the domestic Church—not as a metaphor, but as a lived reality. The family is the first place where the Gospel is practised before it is explained, and where communion is learned through habit as much as instruction.
In an age marked by disconnection, the ordinary life of a Catholic family becomes quietly countercultural. It does not argue against isolation; it simply lives otherwise.
This witness is profoundly ordinary. It is built through shared practices that form the soul over time: common meals, common prayer, shared reading and study, conversation, work, rest, and recreation. These are not optional embellishments. They are the ordinary means by which human beings learn how to belong.
The shared family meal is among the most powerful acts of resistance to fragmentation. Gathered around a table, without distraction, families learn patience, attentiveness, gratitude, and restraint. Conversation unfolds across generations. Research consistently associates regular family meals with improved mental health, reduced risk behaviours, stronger academic outcomes, and greater emotional resilience in children and adolescents.¹⁷
Family prayer anchors the household in its true centre. Whether through the Rosary, Scripture, simple forms of the Divine Office, or nightly prayer, families who pray together learn that life is received, not manufactured. Shared religious practice within the home is associated with greater psychological stability, stronger moral formation, and increased resilience in children and adolescents.¹⁸
Shared reading and study deepen this communion further. When families read together—Scripture, history, the lives of the saints, or serious literature—they enter a common narrative larger than themselves. Shared reading correlates with improved language development, attention, empathy, and long-term educational outcomes, while also strengthening relational bonds.¹⁹
Time spent together without agenda—play, work, and simple presence—is equally essential. Such time cannot be replaced by devices or programmes. It is here that children learn humour, forgiveness, perseverance, and the art of living with others who are not curated to their preferences.²⁰
None of this requires perfection. Catholic family life is not an idealised image free from tension or fatigue. It is a school of charity precisely because it involves weakness and perseverance. Fidelity, not flawlessness, is what bears fruit.
When lived consistently, the domestic Church bears visible fruit beyond the household. Children formed in stable, prayerful families tend to exhibit greater emotional security and stronger identity. Guests notice the atmosphere. Friends are drawn to the peace that arises not from ease, but from order. In this way, families evangelise without slogans.
Septuagesima prepares us to reclaim this vision. As Lent approaches, the Church calls families not first to extraordinary penances, but to renewed fidelity in ordinary life. The restoration of communion begins at home. From ordered households, wounded communities are healed.
The Church does not respond to this crisis with condemnation, but with truth and mercy. She knows that many carry wounds they did not choose: isolation, loss, fear, interrupted education, incarceration, broken routines, and fractured relationships. Communion cannot be commanded into existence, and it cannot be rebuilt overnight. But it can be healed—patiently and concretely—when grace is received and relationships are restored.²¹
Christ does not save isolated individuals. He gathers. He forms a Body. He establishes a household of faith in which no one is meant to stand alone. The Church herself is not an institution added onto belief; she is the sacrament of communion—where divine life is shared and human bonds are restored.²²
Communion is not a sentimental ideal; it is the motivation and the goal of the Gospel. Christ dies not merely to forgive sins, but to reconcile—to God and to one another. Lent will school us in this reconciliation. Septuagesima prepares us to recognise our need for it.
As we stand at the threshold of the holy season, the Church invites us to ask difficult but necessary questions. Where has communion been lost in our lives? Where have we substituted isolation for freedom, distraction for presence, autonomy for love?
May we enter Lent with honesty, humility, and courage—ready to labour again in the vineyard, not as isolated workers, but as a people restored to communion in Christ.
Oremus pro invicem.
I.X.

Brichtelmestunensis
S. Martinæ Virginis et Martyris MMXXVI A.D.
Oremus
Deus, Pater noster,
qui nos non ad solitudinem, sed ad communionem creasti,
respice propitius super populum tuum.
Tu, qui es Trinitas caritatis,
et ex abundantia amoris tui nos ad imaginem tuam formasti,
sana vulnera divisionis et solitudinis quae animas nostras gravant.
Dona nobis humilitatem cordis,
ut veram libertatem non in separatione, sed in caritate inveniamus;
ut ad te redeamus non ut singuli dispersi,
sed ut corpus unum in Christo reconciliatum.
Confirma familias nostras,
ut fiant Ecclesiae domesticae,
ubi fides colitur, caritas exercetur,
et communio cotidie renovatur.
Praepara nos hoc tempore Septuagesimae
ad fructum paenitentiae in Quadragesima,
ut, reconciliati Deo et invicem,
ad plenitudinem vitae in Christo perveniamus.
Per Dominum nostrum Iesum Christum,
qui tecum vivit et regnat in unitate Spiritus Sancti, Deus, per omnia saecula saeculorum.
Amen.
O God, our Father,
who created us not for isolation but for communion,
look with mercy upon your people.
You who are the Trinity of love,
and who formed us in your image from the abundance of your charity,
heal the wounds of division and loneliness that burden our souls.
Grant us humility of heart,
that we may find true freedom not in separation, but in love;
that we may return to you not as scattered individuals,
but as one Body reconciled in Christ.
Strengthen our families,
that they may become domestic churches,
where faith is nurtured, charity is practised,
and communion is renewed day by day.
Prepare us in this season of Septuagesima
for the fruitful penance of Lent,
so that, reconciled with God and with one another,
we may attain the fullness of life in Christ.
Through our Lord Jesus Christ,
who lives and reigns with you in the unity of the Holy Spirit, God, for ever and ever.
Amen.
Footnotes
- Office for National Statistics (UK), Loneliness—What characteristics and circumstances are associated with feeling lonely?; Cigna Group, Loneliness Index (2018–2023).
- World Health Organization, Considerations for Quarantine in the Context of COVID-19 (2020).
- Loades et al., “Impact of Social Isolation on Children and Adolescents,” Journal of the American Academy of Child & Adolescent Psychiatry 59 (2020).
- Stuart Grassian, “Psychiatric Effects of Solitary Confinement,” Washington University Journal of Law & Policy 22 (2006).
- Haney, “Mental Health Issues in Long-Term Solitary Confinement,” Crime & Delinquency 49 (2003).
- Genesis 2:18; Augustine, De Genesi ad Litteram, IX.
- Augustine, De Trinitate, I–IV.
- Cacioppo & Patrick, Loneliness: Human Nature and the Need for Social Connection (2008).
- Charles Taylor, The Ethics of Authenticity (1992).
- NHS England, Mental Health of Children and Young People (2022).
- Catechism of the Catholic Church §§2201–2206.
- Twenge, iGen (2017); Orben & Przybylski, Nature Human Behaviour 3 (2019).
- Livingstone et al., Children, Risk and Safety Online (Policy Press, 2012).
- Bowlby, Attachment and Loss, Vol. 1 (1969); Lamb (ed.), The Role of the Father in Child Development (Wiley, 2010).
- Amato, “Consequences of Divorce for Adults and Children,” Journal of Marriage and Family 62 (2000).
- Fiese et al., “Family Mealtimes: A Contextual Approach,” Journal of Family Psychology 20 (2006).
- Fiese & Schwartz, “Reclaiming the Family Table,” Journal of Family Psychology 22 (2008); Harvard T.H. Chan School of Public Health, The Family Dinner Project.
- Pew Research Center, The Transmission of Religious Beliefs and Practices (2019); King & Furrow, “Religion as a Resource for Positive Youth Development,” Journal of Psychology and Christianity 23 (2004).
- OECD, PISA Reading Literacy Framework; Mol & Bus, “To Read or Not to Read,” Review of Educational Research 81 (2011).
- Milkie et al., “Time with Children and Adolescent Well-Being,” Journal of Marriage and Family 77 (2015).
- Pius XII, Summi Pontificatus, §§27–29.
- Lumen Gentium §§1, 7 (in continuity with perennial ecclesiology).
LATIN
Non est bonum esse hominem solum
Epistula pastoralis pro tempore Septuagesimae
de communione, conversione et sanatione vitae communis
Dilectissimi in Christo,
Ecclesia, dum antiquum tempus Septuagesimae ingreditur, nondum nos ad ieiunium adigit, sed ad memoriam nos graviter advocat. Consulto enim atque sobrie nos ad limen Quadragesimae sistit. Alleluia silent. Liturgy severior fit. Revocamur ad condicionem nostram: nos ad orientem Eden vivere, mundum vulnere peccati affectum esse, hominemque non naturaliter in perfecta concordia consistere—neque cum Deo, neque cum proximi, neque etiam secum ipso.
Septuagesima tempus est lucidae veritatis. Priusquam disciplina Quadragesimae incipiat, Ecclesia nos instruit cur disciplina ipsa necessaria sit.
Vivimus aetate quae libertatem assidue praedicat, sed solitudine graviter premitur. Solitudo inter communissimas experientias vitae hodiernae numeratur—non solum apud senes aut marginales, sed etiam apud iuvenes, eruditos, ac materialibus bonis abundantes. Familiae dissolvuntur. Amicitiae languescunt. Communitates debilitantur. Multi hominum multitudine circumdati sunt, et tamen intime soli remanent.
Haec solitudo non est tantum incommodum sociale. Est vulnus spirituale.
Hoc vulnus his annis recentioribus acrius patefactum est experientia clausurarum publicarum. Per longum tempus cursus ordinarius vitae humanae interruptus est. Familia separatae sunt; senes segregati; pueri a sodalibus avulsi; cultus communis suspensus. Quod tamquam remedium temporarium proponebatur, vestigia diuturna in mente atque affectibus hominum reliquit—vestigia quae sublatis restrictionibus non evanuerunt.
Multis, praesertim iuvenibus, anni maxime formativi in solitudine coacta transacti sunt, eo ipso tempore quo identitas, fiducia et facultas communionis per praesentiam corporalem ordinatim conformantur. Praesentia per instrumenta substituta est; proximitas affectuum in distantiam versa. Etiam nunc manent effectus: anxietas, recessus socialis, difficultas relationes stabiliendi, sensus alienationis late diffusus.
Haec tamen non sunt phaenomena nova. Iam diu observantur ubicumque communio deliberata subtrahitur.
Qui in carceribus pastorale ministerium exercent, iam pridem noverunt quid solitudo diuturna animae humanae inferat. Testimonium psychologicum et pastorale concorditer demonstrat clausuram solitariam prolixam confusionem, anxietatem, obtusionem affectuum atque laesiones diuturnas efficere. Non est haec comparatio rhetorica, sed iudicium morale.
Homo non est ad solitudinem longam sine detrimento sustinendam creatus. Sive poena, sive lex, sive morbus, sive metus eam imponat, separatio a communione personam paulatim erodit. Quod carceres extremo modo manifestant, societas hodierna latius iam experta est.
Hic Septuagesima lumen affert. Monet enim pugnam hominis non solum socialem aut psychicam esse, sed theologicam. Vulnerati sumus quia communio disrupta est—et quia obliti sumus ad quid communio ordinetur.
In ipso corde huius crisis stat veritas neglecta: homo ad communionem creatus est. Non ad solitudinem. Non ad sui ipsius fabricationem. Non ad autonomiam solitariam. Ab initio Deus pronuntiat: Non est bonum esse hominem solum (Gen 2,18). Hoc non est affectus, sed anthropologia.
Ipse Deus solitarius non est.
Est communio aeterna: Pater, Filius et Spiritus Sanctus—distincti, sed perfecte caritate coniuncti. Creatio non ex defectu, sed ex abundantia divina procedit. Imaginem Dei gerere significat igitur ad relationem ordinari—ad communionem cum Deo et cum aliis.
Quapropter solitudo neque distractione, neque stimulatione, neque sui expressione sanatur. Solummodo communione restituta curatur. Experientia clausurarum et incarcerationis hoc aperte testatur. Ubi communio nimis diu sublata est, anima frangi incipit.
Cultura tamen nostra contrarium magis magisque inculcat. Dependere pro infirmitate habetur; obligatio pro oppressione; plenitudo vitae pro radicali sui definitione. Vincula familiaris ad praeferentias rediguntur; traditio pro onere reputatur. Sub specie libertatis, multi a relationibus ipsis seiunguntur quae libertatem humanam sustentant.
Clausurae hanc mentem non genuerunt, sed corroboraverunt. Solitudo normalis facta est; recessus moralizatus; ipsa praesentia suspecta. Multis—praesertim iuvenibus—hoc diffidentiam iam crescentem erga communitatem incarnatam confirmavit. Quod ut necessitas coepit, in consuetudinem abiit. Rursus discere ad alios pertinere difficilius evasit.
Dissolutio familiae inter manifestissima huius rupturae signa numeratur. Familia non est structura arbitraria nec optio privata, sed prima schola communionis. Ibi homo primum discit sacrificium, auctoritatem, adscriptionem et amorem; ibi identitas recipitur ante electionem; ibi libertas per responsabilitatem formatur.
Hodie fractio familiae saepe etiam fit ubi domus corpore integra manet. Ruptura non semper absentia est, sed mediatio. Instrumenta electronica et ambitus algorithmici convivia, colloquia et attentionem mutuam tacite substituunt. Praesentia manet; communio deficit.
Investigationes constanter ostendunt usum inordinatum instrumentorum digitalium cum alienatione sociali, imminutio empathiae, debilitatione vinculi familiaris atque incremento perturbationis psychologicae coniungi. Pueri magis magisque ad figuras digitales quam ad parentes aut parochiam convertuntur ad sensum adscriptionis et formationem moralem. Non solum delectant; formant.
Huic saturationi adiungitur absentia parentum variis formis hodiernis—divortium, uniparentalitas, nimia occupatio laboris, tempora inaequalia, penuria temporis—quae communionem domesticam ulterius corrumpunt. Causae variant; effectus fere idem manent.
Pueri plus indigent quam rebus materialibus. Indigent praesentia—stabili, attenta, affectuosa. Ubi haec deficit, vulnerabilitas ad anxietatem, incertitudinem et influxus externos augetur. Etiam ubi subsidia adsunt, amissio rhythmorum communium et auctoritatis relationalis vacuum formativum relinquit.
Etiam in familiis integris, rationes laboris hodiernae sensim in absentiam degenerant. Horae prolixae et connexio continua convivia communia, colloquia et tempus inter generationes consumunt—opera ad sanitatem mentis et progressionem socialem necessaria.
Ecclesia domestica, schola communionis
Si familia solitudine et fragmentatione vulnerata est, in ipsa familia sanatio ordinarie incipit. Ecclesia domum christianam Ecclesiam domesticam appellat—non per metaphoram, sed ut rem viventem. Familia est primus locus ubi Evangelium vivitur antequam explicetur, et ubi communio per consuetudinem discitur.
In aetate disiunctionis, vita ordinaria familiae catholicae tacite fit contra-culturam. Non contra solitudinem disputat; aliter vivit.
Ex communibus consuetudinibus nascitur hoc testimonium: convivia communia, oratio communis, lectio et studium, colloquium, labor, quies et recreatio. Haec sunt media ordinaria quibus homines discunt ad se invicem pertinere.
Convivium familiare est unus ex efficacissimis actibus contra fragmentationem. Circa mensam congregati, patientiam, attentionem, gratiam et moderationem discunt. Sermones inter generationes fluunt. Id experientia confirmat utilissimum esse ad sanitatem mentis, moderationem morum et firmitatem affectivam.
Oratio communis domum in suo vero centro collocat. Familia quae simul orat discit vitam accipi, non fabricari. Hic habitus stabilitatem moralem et constantiam animi fovet.
Lectio communis familiam in narrationem latiorem inducit—Scripturae, historiae, vitae sanctorum—qua lingua, empathia et iudicium formantur simulque vincula roborantur.
Tempus sine consilio una actum—ludus, labor, vel simplex praesentia—aeque necessarium est. Hic pueri discunt veniam, perseverantiam et artem convivendi.
Haec omnia perfectionem non exigunt. Vita familiaris catholica schola caritatis est quia fragilitatem et constantiam complectitur. Fidelitas, non impeccantia, fructum fert.
Ubi constanter vivitur, Ecclesia domestica etiam extra domum fructificat. Pueri securitatem affectivam ac identitatem firmiorem ostendunt. Hospites pacem sentiunt. Amici ad ordinem caritatis attrahuntur. Ita familiae sine verbis evangelizant.
Septuagesima nos ad hanc visionem recuperandam praeparat. Ecclesia familias non ad extraordinaria primum vocat, sed ad fidelitatem ordinariam renovandam. Communio domi instaurata communitates sanat.
Ecclesia huic crisi veritate et misericordia respondet, non condemnatione. Communio imperari non potest, nec subito reparari; sed sanari potest, ubi gratia recipitur et relationes restituuntur.
Christus non solitarios salvat. Vocat, congregat, Corpus format. Ecclesia non est fidei additamentum, sed sacramentum communionis, ubi vita divina communicatur et vincula humana curantur.
Communio non est affectus, sed finis et motus Evangelii. Christus non solum peccata dimittit, sed reconciliat. Quadragesima nos ad hoc opus format; Septuagesima ad eius necessitatem agnoscendam nos disponit.
Ingrediamur igitur Quadragesimam cum veritate, humilitate et fortitudine—parati rursus in vinea laborare, non ut operarii solitarii, sed ut populus in communione Christi restitutus.
TAGALOG
Hindi Nilalang Upang Maging Mag-isa
Isang Pastoral na Liham para sa Septuagesima tungkol sa Pakikipag-ugnayan, Pagbabalik-loob, at Pagpapagaling ng Ating Sama-samang Buhay
Mga Minamahal kay Cristo,
Sa pagpasok ng Simbahan sa sinaunang panahon ng Septuagesima, hindi pa niya tayo inuutusang mag-ayuno, ngunit malinaw niya tayong inaanyayahang umalaala. Sinasadya at may kabigatan niya tayong inilalagay sa pintuan ng Kuwaresma. Tumatahimik ang mga alleluia. Nagiging mas payak ang liturhiya. Ipinapaalala sa atin na tayo’y nabubuhay sa silangan ng Eden—na ang daigdig ay sugatan, at ang tao ay hindi likás na namumuhay sa ganap na pagkakaisa: sa Diyos, sa kapwa, ni maging sa kanyang sarili.
Ang Septuagesima ay panahon ng pagharap sa katotohanan. Bago magsimula ang disiplina ng Kuwaresma, itinuturo muna ng Simbahan kung bakit kinakailangan ang disiplina.
Nabubuhay tayo sa isang panahon na walang tigil sa pagsasalita tungkol sa kalayaan, ngunit labis na nagdurusa sa pag-iisa. Ang kalungkutan ay isa sa pinakakaraniwang karanasan sa makabagong buhay—nararanasan hindi lamang ng matatanda o mga nasa laylayan, kundi pati ng kabataan, ng mga may pinag-aralan, at ng mga may sapat na kabuhayan. Nagkakawatak-watak ang mga pamilya. Kumakaunti ang tunay na pagkakaibigan. Humihina ang mga pamayanan. Marami ang napapalibutan ng tao, ngunit nananatiling malalim ang pag-iisa.¹
Ang ganitong kalungkutan ay hindi lamang isang suliraning panlipunan. Ito ay isang sugat ng espiritu.
Sa mga nagdaang taon, ang sugat na ito ay lalong lumalim dahil sa karanasan ng mga lockdown noong pandemya ng COVID. Sa loob ng mahabang panahon, naputol ang karaniwang takbo ng buhay ng tao. Nagkahiwalay ang mga pamilya. Nahiwalay ang mga matatanda. Napagkaitan ang mga bata ng ugnayan sa kanilang mga kalaro. Naputol ang sama-samang pagsamba. Ang inilarawan bilang pansamantalang hakbang ay nag-iwan ng pangmatagalang bakas sa isipan at damdamin ng tao—mga bakas na hindi basta naglaho nang alisin ang mga restriksiyon.²
Para sa marami, lalo na ang kabataan, ang mga panahong humuhubog sa pagkatao ay ginugol sa sapilitang pag-iisa—sa mismong yugto ng buhay kung kailan karaniwang nahuhubog ang pagkakakilanlan, tiwala, at kakayahang makipag-ugnayan sa pamamagitan ng buhay at pisikal na relasyon. Napalitan ng mga screen ang presensya. Napalitan ng distansya ang lambing. Hanggang ngayon, nananatili ang mga epekto: pagkabalisa, pag-iwas sa pakikisalamuha, hirap sa pagbuo ng matibay na ugnayan, at malalim na pakiramdam ng pagkakahiwalay.³
Hindi bago ang mga epektong ito. Matagal na itong nasasaksihan sa mga lugar kung saan sinasadyang alisin ang pakikipag-ugnayan.
Matagal nang batid ng mga naglilingkod sa mga bilangguan kung ano ang idinudulot ng matagal na pag-iisa sa kaluluwa ng tao. Pinatutunayan ng sikolohiya at ng karanasang pastoral na ang matagal na solitary confinement ay nagdudulot ng pagkalito, matinding pagkabalisa, pamamanhid ng damdamin, at pangmatagalang pinsala.⁴ Hindi ito palamuti ng pananalita. Isa itong aral na moral.
Ang tao ay hindi nilikha upang magtiis ng matagal na pag-iisa nang hindi napipinsala. Maging ito man ay bunga ng parusa, patakaran, karamdaman, o takot, ang pagkakahiwalay mula sa pakikipag-ugnayan ay unti-unting sumisira sa pagkatao. Ang matagal nang nakikita sa mga bilangguan sa pinakamatinding anyo ay naranasan na ngayon ng mas malawak na lipunan.⁵
Tinutulungan tayo ng Septuagesima na maunawaan kung bakit. Ipinapaalala nito na ang pakikibaka ng tao ay hindi lamang panlipunan o sikolohikal, kundi teolohikal. Tayo’y sugatan sapagkat naputol ang pakikipag-ugnayan—at sapagkat nakalimutan natin kung para saan ito.
Sa puso ng krisis na ito ay isang nakalimutang katotohanan: ang tao ay nilikha para sa pakikipag-ugnayan. Hindi para sa pag-iisa. Hindi para sa sariling paglikha. Hindi para sa ganap na awtonomiya. Mula pa sa simula ay sinabi ng Diyos: Hindi mabuti na ang tao ay mag-isa (Gen 2:18). Hindi ito damdamin; ito ay katotohanang ukol sa likás ng tao.⁶
Ang Diyos mismo ay hindi nag-iisa.
Siya ay walang hanggang pakikipag-ugnayan: Ama, Anak, at Espiritu Santo—magkakaiba, ngunit ganap na nagkakaisa sa pag-ibig. Ang paglikha ay hindi nagmula sa kakulangan ng Diyos, kundi sa Kanyang kasaganaan. Kaya’t ang pagiging nilikha sa wangis at larawan ng Diyos ay nangangahulugang pagiging likás na nakatuon sa ugnayan—sa Diyos at sa kapwa.⁷
Samakatuwid, ang kalungkutan ay hindi napagagaling ng libangan, labis na stimulasyon, o pagpapahayag ng sarili. Ito ay napagagaling lamang ng muling pagbabalik ng pakikipag-ugnayan. Malinaw itong ipinakikita ng karanasan ng lockdown at ng pagkakakulong. Kapag matagal na inalis ang pakikipag-ugnayan, nagsisimulang mabiyak ang kaluluwa.⁸
Gayunman, itinuturo ng ating kultura ang kabaligtaran. Ang pag-asa sa kapwa ay itinuturing na kahinaan. Ang pananagutan ay itinuturing na pang-aapi. Ang katuparan ay inihaharap bilang radikal na paglikha ng sarili. Ang ugnayang pampamilya ay ginagawang usapin ng personal na kagustuhan. Ang pamana ay itinuturing na pabigat. Sa ngalan ng kalayaan, marami ang tahimik na inihihiwalay sa mismong mga ugnayang nagbibigay-buhay sa kalayaan.⁹
Hindi nilikha ng lockdown ang ganitong kaisipan, ngunit pinalala nito. Ang pag-iisa ay naging normal. Ang pag-iwas ay ginawang moral na tungkulin. Ang presensya mismo ay itinuring na panganib. Para sa marami—lalo na ang kabataan—pinagtibay nito ang dati nang pag-aalinlangan sa buhay at pisikal na pamayanan. Ang nagsimula bilang emerhensiya ay naging ugali. Ang muling pagkatutong makibahagi sa kapwa ay naging mahirap.¹⁰
Ang pagkasira ng pamilya ay isa sa pinakamalinaw na tanda ng pagkakaputol na ito. Ang pamilya ay hindi isang panlipunang kaayusan o estilo ng pamumuhay. Ito ang pangunahing paaralan ng pakikipag-ugnayan. Dito unang natututuhan ng tao ang sakripisyo, awtoridad, pag-aari, at pag-ibig—dito tinatanggap ang pagkakakilanlan bago ito piliin, at hinuhubog ang kalayaan sa pamamagitan ng pananagutan.¹¹
Sa kasalukuyan, ang pagkasira ng pamilya ay madalas mangyari kahit buo pa sa pisikal na anyo ang sambahayan. Hindi laging kawalan ang sanhi, kundi pamamagitan. Tahimik na pinapalitan ng mga screen, gadget, at algorithm ang pagsasalo ng pagkain, pag-uusap, at pagbibigay-pansin. Nananatili ang presensya, ngunit humihina ang pakikipag-ugnayan.
Patuloy na ipinakikita ng pananaliksik na ang labis at walang kaayusang paggamit ng mga aparatong konektado sa internet ay kaugnay ng paglayo sa kapwa, pagbawas ng empatiya, paghina ng ugnayang pampamilya, at paglala ng kalagayang sikolohikal.¹² Lalong bumabaling ang mga bata hindi sa magulang o parokya, kundi sa mga online na pigura—mga “influencer” at digital na pamayanan—para sa pakiramdam ng pag-aari at paghubog ng moralidad. Hindi lamang sila naglilibang; sila ay naghuhubog.¹³
Kasabay ng labis na impluwensiyang digital, ang kawalan ng presensya ng magulang sa iba’t ibang anyo nito—diborsyo, pagiging solong magulang, labis na trabaho, pabago-bagong iskedyul, at kakulangan ng oras—ay lalo pang sumisira sa pakikipag-ugnayang pampamilya. Iba-iba ang sanhi, ngunit magkakatulad ang epekto.
Ang mga bata ay nangangailangan ng higit pa sa materyal na suporta. Kailangan nila ng presensya—tiyak, mapagmatyag, at may pusong nakikibahagi. Kapag ito’y naputol o nawala, lumalaki ang kahinaan sa pagkabalisa, kawalan ng katiyakan, at impluwensiyang panlabas.¹⁴ Kahit sapat ang materyal na tulong, ang pagkawala ng magkakasamang ritmo at matatag na awtoridad ay nag-iiwan ng puwang na mahirap punan.¹⁵
Kahit sa mga pamilyang buo, ang makabagong paraan ng trabaho ay nagiging anyo rin ng kawalan. Ang mahabang oras at tuluy-tuloy na koneksyon ay unti-unting sumisira sa pagsasalo ng pagkain, pag-uusap, at ugnayang intergenerational—mga gawaing napatunayang mahalaga sa kalusugang mental at panlipunang pag-unlad.¹⁶
Ang Domestikong Simbahan bilang Paaralan ng Pakikipag-ugnayan
Kung ang pamilya ay nasugatan ng pag-iisa at pagkakawatak-watak, sa loob din ng pamilya karaniwang nagsisimula ang paggaling. Matagal nang tinatawag ng Simbahan ang sambahayang Kristiyano bilang domestikong Simbahan—hindi bilang talinghaga, kundi bilang isang buhay na realidad. Ang pamilya ang unang lugar kung saan isinasabuhay ang Ebanghelyo bago ito ipinaliwanag, at kung saan natututuhan ang pakikipag-ugnayan sa pamamagitan ng ugali at gawain.
Sa panahong laganap ang pagkakahiwalay, ang karaniwang buhay ng pamilyang Katoliko ay nagiging tahimik ngunit makapangyarihang kontra-kultura. Hindi ito nakikipagtalo laban sa pag-iisa; simple nitong isinabubuhay ang kabaligtaran.
Ang patotoong ito ay payak ngunit malalim. Nabubuo ito sa mga magkakasamang gawain na dahan-dahang humuhubog sa kaluluwa: sama-samang pagkain, sama-samang panalangin, sabayang pagbabasa at pag-aaral, tapat na pag-uusap, paggawa, pahinga, at libangan. Hindi ito mga dagdag na gawain lamang sa buhay-pamilya. Ito ang karaniwang mga paraan kung paano natututuhan ng tao ang pakikibahagi at pakikipamuhay sa kapwa.
Ang pagsasalo ng pagkain ng pamilya ay isa sa pinakamabisang panlaban sa pagkakawatak-watak. Sa pag-upo sa iisang hapag, nang walang distraksiyon, natututuhan ang pagtitiyaga, pakikinig, pasasalamat, at pagpipigil sa sarili. Ang usapan ay kusang dumadaloy sa pagitan ng mga henerasyon. Patuloy na ipinakikita ng pananaliksik na ang regular na family meals ay kaugnay ng mas mabuting kalusugang mental, mas kaunting mapanganib na asal, mas matatag na pagganap sa paaralan, at mas malalim na emosyonal na katatagan ng mga bata at kabataan.¹⁷
Ang panalangin ng pamilya ang nagbabalik ng sambahayan sa tunay nitong sentro. Sa pamamagitan man ng Rosaryo, Banal na Kasulatan, payak na anyo ng Liturhiya ng mga Oras, o panalangin bago matulog, ang mga pamilyang sabay na nananalangin ay natututuhan na ang buhay ay tinatanggap, hindi nililikha. Ang sabayang pananalangin sa tahanan ay kaugnay ng mas matatag na sikolohikal na kalagayan, mas malinaw na paghubog ng moralidad, at mas mataas na katatagan sa harap ng pagsubok.¹⁸
Ang sabayang pagbabasa at pag-aaral ay lalo pang nagpapalalim ng pakikipag-ugnayan. Kapag magkakasamang nagbabasa ang pamilya—ng Banal na Kasulatan, kasaysayan, buhay ng mga santo, o makabuluhang panitikan—pumapasok sila sa iisang salaysay na higit na malawak kaysa sa sarili nilang karanasan. Ang ganitong gawain ay kaugnay ng mas mahusay na pag-unlad ng wika, empatiya, kakayahang mag-isip nang may lalim, at pangmatagalang tagumpay sa edukasyon, habang pinatitibay ang ugnayang pampamilya.¹⁹
Ang oras na magkakasama nang walang itinakdang layunin—laro, trabaho, o simpleng presensya—ay kasinghalaga rin. Hindi ito mapapalitan ng mga gadget, iskedyul, o programang panlabas. Dito natututuhan ng mga bata ang pagpapatawad, pagtitiis, katatawanan, at ang sining ng pamumuhay kasama ang iba—hindi bilang mga produktong iniayon sa sariling kagustuhan, kundi bilang mga taong minamahal sa kabila ng pagkakaiba.²⁰
Wala sa mga ito ang humihingi ng kasakdalan. Ang buhay-pamilyang Katoliko ay hindi isang huwarang larawan na walang tensiyon o pagod. Ito ay isang paaralan ng pag-ibig sapagkat may kahinaan, pagkukulang, at patuloy na pagsisikap. Ang katapatan, hindi pagiging perpekto, ang tunay na nagbubunga.
Kapag isinabuhay nang tuluy-tuloy, ang domestikong Simbahan ay nagbubunga hindi lamang sa loob ng tahanan kundi lampas dito. Ang mga batang hinubog sa matatag at mapanalanging pamilya ay karaniwang mas ligtas ang damdamin at mas malinaw ang pagkakakilanlan. Napapansin ng mga panauhin ang kapayapaan. Nahihikayat ang mga kaibigan sa kaayusang nagmumula hindi sa kaginhawaan, kundi sa kaayusan ng pag-ibig. Sa ganitong paraan, ang pamilya ay nag-eebanghelyo nang hindi gumagamit ng islogan.
Inihahanda tayo ng Septuagesima na muling yakapin ang ganitong pananaw. Habang papalapit ang Kuwaresma, inaanyayahan ng Simbahan ang mga pamilya hindi agad sa pambihirang penitensiya, kundi sa panibagong katapatan sa pang-araw-araw na buhay. Nagsisimula sa tahanan ang pagpapanumbalik ng pakikipag-ugnayan. Mula sa mga sambahayang may kaayusan, unti-unting gumagaling ang sugatang pamayanan.
Hindi tumutugon ang Simbahan sa krisis na ito sa pamamagitan ng paghatol, kundi sa pamamagitan ng katotohanan at awa. Batid niya na marami ang may dalang sugat na hindi nila pinili: pag-iisa, pagkawala, takot, naputol na edukasyon, pagkakakulong, sirang ritmo ng buhay, at basag na ugnayan. Ang pakikipag-ugnayan ay hindi maaaring ipag-utos, at hindi ito agad naibabalik. Ngunit maaari itong pagalingin—dahan-dahan at sa konkretong paraan—kapag tinatanggap ang biyaya at muling itinatayo ang mga ugnayan.²¹
Hindi inililigtas ni Cristo ang mga tao bilang magkakahiwalay na indibidwal. Kanyang tinatawag. Kanyang tinitipon. Kanyang binubuo ang isang Katawan. Itinatatag Niya ang isang sambahayan ng pananampalataya kung saan walang sinumang dapat manatiling nag-iisa. Ang Simbahan mismo ay hindi idinagdag lamang sa paniniwala; siya ang sakramento ng pakikipag-ugnayan—kung saan ang buhay ng Diyos ay ibinabahagi at ang ugnayan ng tao ay pinapanumbalik.²²
Ang pakikipag-ugnayan ay hindi isang sentimental na ideya; ito ang motibasyon at layunin ng Ebanghelyo. Hindi lamang namatay si Cristo upang patawarin ang kasalanan, kundi upang pagkaisahin—sa Diyos at sa isa’t isa. Ang Kuwaresma ang magtuturo sa atin ng ganitong pagkakasundo. Inihahanda tayo ng Septuagesima upang makilala ang ating pangangailangan nito.
Habang tayo’y nakatayo sa pintuan ng banal na panahon, inaanyayahan tayo ng Simbahan na itanong ang mahihirap ngunit kailangang tanong:
Saan natin nawala ang pakikipag-ugnayan sa ating buhay?
Saan natin ipinagpalit ang kalayaan sa pag-iisa, ang presensya sa distraksiyon, ang pag-ibig sa awtonomiya?
Nawa’y pumasok tayo sa Kuwaresma nang may katapatan, kababaang-loob, at lakas ng loob—handang muling magpagal sa ubasan, hindi bilang mga nag-iisang manggagawa, kundi bilang isang bayan na muling ibinalik sa pakikipag-ugnayan kay Cristo.
ESPANOL
No Fuimos Creados para Estar Solos
Carta Pastoral para Septuagésima sobre la Comunión, la Conversión y la Sanación de Nuestra Vida Común
Amados en Cristo,
Al entrar la Iglesia en el antiguo tiempo de Septuagésima, aún no nos manda ayunar, pero sí nos llama claramente a recordar. Nos coloca deliberadamente, con sobriedad y gravedad, en el umbral de la Cuaresma. Los aleluyas enmudecen. La liturgia se vuelve más contenida. Se nos recuerda que vivimos al oriente del Edén: que el mundo está herido y que el hombre no habita naturalmente en plena armonía —ni con Dios, ni con los demás, ni siquiera consigo mismo.
La Septuagésima es un tiempo de realismo. Antes de que comience la disciplina cuaresmal, la Iglesia nos enseña por qué la disciplina es necesaria.
Vivimos en una época que habla incesantemente de libertad y, sin embargo, sufre profundamente de aislamiento. La soledad se ha convertido en una de las experiencias más extendidas de la vida moderna —no sólo entre los ancianos o los marginados, sino también entre los jóvenes, los instruidos y los materialmente seguros. Las familias se fragmentan. Las amistades se debilitan. Las comunidades se erosionan. Muchos se encuentran rodeados de personas y, sin embargo, profundamente solos.¹
Esta soledad no es sólo una incomodidad social. Es una herida espiritual.
En los últimos años, esta herida se ha profundizado de modo particular a causa de la experiencia de los confinamientos por la COVID. Durante largos meses, se suspendieron los ritmos ordinarios de la vida humana. Las familias fueron separadas. Los ancianos quedaron aislados. Los niños fueron apartados de sus compañeros. El culto comunitario fue interrumpido. Lo que se presentó como una medida temporal de emergencia dejó marcas duraderas en la psique humana —marcas que no simplemente desaparecieron con el levantamiento de las restricciones.²
Para muchos, especialmente los jóvenes, años decisivos para la formación de la identidad fueron vividos en aislamiento forzado, precisamente en la etapa en que la confianza, la pertenencia y la capacidad de relación suelen forjarse mediante vínculos encarnados y reales. Las pantallas sustituyeron a la presencia. La distancia reemplazó al afecto. Hasta hoy persisten los efectos: ansiedad, retraimiento social, dificultad para formar relaciones estables y una sensación generalizada de desconexión.³
Estos efectos no son nuevos. Han sido observados desde hace tiempo allí donde la comunión es retirada de forma deliberada.
Quienes ejercen su ministerio en las cárceles conocen desde hace décadas lo que el aislamiento prolongado hace al alma humana. La observación psicológica y pastoral confirma que el confinamiento solitario prolongado produce desorientación, ansiedad, embotamiento emocional y daños duraderos.⁴ Esto no es una comparación retórica. Es una intuición moral.
El hombre no fue creado para soportar un aislamiento prolongado sin sufrir daño. Ya sea impuesto por castigo, política, enfermedad o miedo, la separación de la comunión erosiona a la persona. Lo que las cárceles muestran en su forma extrema, la sociedad moderna lo ha experimentado ahora de manera más amplia.⁵
La Septuagésima nos ayuda a comprender por qué. Nos recuerda que la lucha del hombre no es sólo social o psicológica, sino teológica. Estamos heridos porque la comunión ha sido quebrada —y porque hemos olvidado para qué existe la comunión.
En el corazón de esta crisis se encuentra una verdad olvidada: el ser humano fue creado para la comunión. No para el aislamiento. No para la auto-construcción. No para la autonomía solitaria. Desde el principio, Dios declara: No es bueno que el hombre esté solo (Gn 2,18). Esto no es sentimentalismo; es antropología.⁶
Dios mismo no es solitario.
Él es comunión eterna: Padre, Hijo y Espíritu Santo —distintos, pero perfectamente unidos en el amor. La creación no brota de una carencia divina, sino de una abundancia divina. Ser creado a imagen y semejanza de Dios significa, por tanto, estar ordenado a la relación —a la comunión con Dios y con los demás.⁷
La soledad, por consiguiente, no se cura con distracción, estimulación o autoexpresión. Sólo se sana mediante la restauración de la comunión. Las experiencias del aislamiento durante los confinamientos y del encarcelamiento lo atestiguan con dolorosa claridad. Cuando la comunión se retira durante demasiado tiempo, el alma comienza a resquebrajarse.⁸
Sin embargo, nuestra cultura enseña cada vez más lo contrario. La dependencia se presenta como debilidad. La obligación como opresión. La plenitud como auto-definición radical. Los vínculos familiares se reducen a preferencias. La herencia se considera una carga. En nombre de la libertad, muchos son silenciosamente separados de las mismas relaciones que hacen posible una libertad vivible.⁹
Los confinamientos no crearon esta mentalidad, pero la intensificaron. El aislamiento se normalizó. El retraimiento se moralizó. La presencia misma fue tratada como un riesgo. Para muchos —especialmente los jóvenes— esto confirmó una sospecha ya existente hacia la comunidad encarnada. Lo que comenzó como una emergencia se convirtió en hábito. Reaprender a pertenecer se volvió difícil.¹⁰
La desintegración de la familia es uno de los signos más claros de esta ruptura. La familia no es un arreglo social ni una opción de estilo de vida. Es la escuela primaria de la comunión. Es donde la persona humana aprende por primera vez el sacrificio, la autoridad, la pertenencia y el amor; donde la identidad se recibe antes de ser elegida y donde la libertad se forma mediante la responsabilidad.¹¹
Hoy, la ruptura familiar ocurre con frecuencia incluso cuando el hogar permanece físicamente intacto. La fractura no siempre es ausencia, sino mediación. Pantallas, dispositivos y entornos gobernados por algoritmos desplazan silenciosamente las comidas compartidas, la conversación y la atención mutua. La presencia permanece, pero la comunión se desvanece.
La investigación muestra de forma consistente que el uso intenso y desestructurado de dispositivos conectados a internet se correlaciona con alienación social, disminución de la empatía, debilitamiento de los vínculos familiares y aumento del malestar psicológico.¹² Los niños recurren cada vez más no a los padres o a la parroquia, sino a figuras en línea —“influencers” y comunidades digitales— para encontrar pertenencia y formación moral. No sólo entretienen; forman.¹³
Junto a la saturación digital, la ausencia parental en sus diversas formas modernas —divorcio, monoparentalidad, exceso de trabajo, horarios irregulares y pobreza de tiempo— erosiona aún más la comunión familiar. Las causas varían. Los efectos son notablemente constantes.
Los niños necesitan más que provisión material. Necesitan presencia —previsible, atenta y emocionalmente comprometida. Cuando esta presencia se fragmenta o desaparece, aumenta considerablemente la vulnerabilidad a la ansiedad, la inseguridad y la influencia externa.¹⁴ Incluso cuando la provisión material es suficiente, la pérdida de ritmos compartidos y de una autoridad relacional estable deja un vacío formativo difícil de llenar.¹⁵
Incluso en familias intactas, los patrones laborales modernos funcionan cada vez más como una forma de ausencia. Las largas jornadas y la conectividad constante erosionan progresivamente las comidas compartidas, la conversación y el tiempo intergeneracional —actividades que se ha demostrado protegen la salud mental y el desarrollo social.¹⁶
La Iglesia Doméstica como Escuela de Comunión
Si la familia ha sido herida por el aislamiento y la fragmentación, es también dentro de la familia donde ordinariamente debe comenzar la sanación. Desde hace mucho tiempo, la Iglesia ha hablado del hogar cristiano como Iglesia doméstica —no como metáfora, sino como realidad vivida. La familia es el primer lugar donde el Evangelio se practica antes de explicarse, y donde la comunión se aprende tanto por el hábito como por la instrucción.
En una época marcada por la desconexión, la vida ordinaria de una familia católica se convierte silenciosamente en contracultural. No discute contra el aislamiento; simplemente vive de otro modo.
Este testimonio es profundamente ordinario. Se construye mediante prácticas compartidas que forman el alma con el tiempo: comidas comunes, oración común, lectura y estudio compartidos, conversación, trabajo, descanso y recreación. No son adornos opcionales. Son los medios ordinarios por los cuales los seres humanos aprenden a pertenecer.
La comida familiar compartida es uno de los actos más poderosos de resistencia contra la fragmentación. Reunidos alrededor de una mesa, sin distracciones, las familias aprenden paciencia, atención, gratitud y dominio de sí. La conversación fluye entre generaciones. La investigación asocia de manera consistente las comidas familiares regulares con mejor salud mental, menor conductas de riesgo, mejores resultados académicos y mayor resiliencia emocional en niños y adolescentes.¹⁷
La oración familiar ancla el hogar en su verdadero centro. Ya sea mediante el Rosario, la Sagrada Escritura, formas sencillas de la Liturgia de las Horas o la oración nocturna, las familias que rezan juntas aprenden que la vida se recibe, no se fabrica. La práctica religiosa compartida en el hogar se asocia con mayor estabilidad psicológica, formación moral más sólida y mayor resiliencia en niños y jóvenes.¹⁸
La lectura y el estudio compartidos profundizan aún más esta comunión. Cuando las familias leen juntas —la Escritura, la historia, las vidas de los santos o literatura seria— entran en una narrativa común más amplia que su propia experiencia. La lectura compartida se correlaciona con mejor desarrollo del lenguaje, mayor empatía, atención y logros educativos a largo plazo, al tiempo que fortalece los vínculos relacionales.¹⁹
El tiempo compartido sin agenda —juego, trabajo o simple presencia— es igualmente esencial. No puede ser sustituido por dispositivos ni programas. Es aquí donde los niños aprenden el humor, el perdón, la perseverancia y el arte de vivir con otros que no están hechos a la medida de sus preferencias.²⁰
Nada de esto exige perfección. La vida familiar católica no es una imagen idealizada libre de tensión o cansancio. Es una escuela de caridad precisamente porque implica fragilidad y perseverancia. La fidelidad, no la impecabilidad, es lo que da fruto.
Cuando se vive con constancia, la Iglesia doméstica produce frutos visibles más allá del hogar. Los niños formados en familias estables y orantes suelen mostrar mayor seguridad emocional y una identidad más sólida. Los invitados perciben la atmósfera. Los amigos se sienten atraídos por la paz que brota no de la comodidad, sino del orden. De este modo, las familias evangelizan sin consignas.
La Septuagésima nos prepara para recuperar esta visión. Al acercarse la Cuaresma, la Iglesia invita a las familias no en primer lugar a penitencias extraordinarias, sino a una fidelidad renovada en la vida ordinaria. La restauración de la comunión comienza en el hogar. De hogares ordenados, sanan comunidades heridas.
La Iglesia no responde a esta crisis con condena, sino con verdad y misericordia. Sabe que muchos cargan heridas que no eligieron: aislamiento, pérdida, miedo, educación interrumpida, encarcelamiento, ritmos de vida quebrados y relaciones fracturadas. La comunión no puede imponerse, ni reconstruirse de la noche a la mañana. Pero puede ser sanada —paciente y concretamente— cuando la gracia es recibida y las relaciones son restauradas.²¹
Cristo no salva a las personas como individuos aislados. Él llama. Él reúne. Él forma un Cuerpo. Establece un hogar de fe en el que nadie está destinado a permanecer solo. La Iglesia misma no es un añadido a la fe; es el sacramento de la comunión, donde la vida divina se comparte y los vínculos humanos son restaurados.²²
La comunión no es un ideal sentimental; es la motivación y la meta del Evangelio. Cristo no muere sólo para perdonar pecados, sino para reconciliar —con Dios y entre nosotros. La Cuaresma nos formará en esta reconciliación. La Septuagésima nos prepara para reconocer nuestra necesidad de ella.
Al situarnos en el umbral de este tiempo santo, la Iglesia nos invita a plantearnos preguntas difíciles pero necesarias:
¿Dónde se ha perdido la comunión en nuestra vida?
¿Dónde hemos sustituido la libertad por el aislamiento, la presencia por la distracción, el amor por la autonomía?
Que entremos en la Cuaresma con honestidad, humildad y valentía —dispuestos a trabajar de nuevo en la viña, no como obreros aislados, sino como un pueblo restaurado a la comunión en Cristo.
FRANCAIS
Nous n’avons pas été créés pour être seuls
Lettre pastorale pour la Septuagésime sur la communion, la conversion et la guérison de notre vie commune
Bien-aimés dans le Christ,
Alors que l’Église entre dans l’antique temps de la Septuagésime, elle ne nous commande pas encore de jeûner, mais elle nous appelle clairement à nous souvenir. Elle nous place, délibérément et avec gravité, sur le seuil du Carême. Les alléluias se taisent. La liturgie devient plus sobre. Il nous est rappelé que nous vivons à l’est de l’Éden, que le monde est blessé, et que l’homme ne demeure pas naturellement en pleine harmonie — ni avec Dieu, ni avec les autres, ni même avec lui-même.
La Septuagésime est un temps de réalisme. Avant que ne commence la discipline du Carême, l’Église nous enseigne pourquoi cette discipline est nécessaire.
Nous vivons à une époque qui parle sans cesse de liberté et qui pourtant souffre profondément de l’isolement. La solitude est devenue l’un des traits les plus répandus de la vie moderne — touchant non seulement les personnes âgées ou marginalisées, mais aussi les jeunes, les personnes instruites et celles qui sont matériellement en sécurité. Les familles se fragmentent. Les amitiés s’amenuisent. Les communautés s’affaiblissent. Beaucoup se trouvent entourés de personnes et pourtant profondément seuls.¹
Cette solitude n’est pas seulement un désagrément social. Elle est une blessure spirituelle.
Ces dernières années, cette blessure s’est trouvée fortement aggravée par l’expérience des confinements liés à la COVID. Pendant de longs mois, les rythmes ordinaires de la vie humaine ont été suspendus. Les familles ont été séparées, les personnes âgées isolées, les enfants privés de leurs pairs, et le culte communautaire interrompu. Ce qui fut présenté comme une mesure d’urgence temporaire a laissé des marques durables dans la psyché humaine — des marques qui ne se sont pas simplement effacées avec la levée des restrictions.²
Pour beaucoup, en particulier les plus jeunes, des années décisives de formation ont été vécues dans un isolement imposé, précisément au moment où l’identité, la confiance et la capacité de relation se forgent habituellement par des relations incarnées et concrètes. Les écrans ont remplacé la présence. La distance a remplacé l’affection. Aujourd’hui encore, les effets persistent : anxiété, retrait social, difficulté à nouer des relations durables et sentiment généralisé de déconnexion.³
Ces effets ne sont pas nouveaux. Ils ont été observés depuis longtemps partout où la communion est délibérément retirée.
Ceux qui exercent leur ministère dans les prisons savent depuis des décennies ce que l’isolement prolongé fait à l’âme humaine. L’observation psychologique et pastorale confirme que le confinement cellulaire prolongé produit désorientation, anxiété, émoussement affectif et dommages durables.⁴ Il ne s’agit pas d’une comparaison rhétorique, mais d’une intuition morale.
L’homme n’a pas été créé pour supporter un isolement prolongé sans en être blessé. Qu’il soit imposé par la peine, la politique, la maladie ou la peur, l’éloignement de la communion érode la personne. Ce que les prisons manifestent à l’extrême, la société moderne l’a désormais éprouvé plus largement.⁵
La Septuagésime nous aide à comprendre pourquoi. Elle nous rappelle que la lutte de l’homme n’est pas seulement sociale ou psychologique, mais théologique. Nous sommes blessés parce que la communion a été brisée — et parce que nous avons oublié à quoi elle est ordonnée.
Au cœur de cette crise se trouve une vérité oubliée : l’être humain a été créé pour la communion. Non pour l’isolement. Non pour l’auto-construction. Non pour une autonomie solitaire. Dès l’origine, Dieu déclare : Il n’est pas bon que l’homme soit seul (Gn 2,18). Il ne s’agit pas d’un sentiment, mais d’une anthropologie.⁶
Dieu Lui-même n’est pas solitaire.
Il est communion éternelle : Père, Fils et Saint-Esprit — distincts, mais parfaitement unis dans l’amour. La création ne procède pas d’un manque divin, mais d’une surabondance divine. Être créé à l’image et à la ressemblance de Dieu signifie donc être ordonné à la relation — à la communion avec Dieu et avec les autres.⁷
La solitude, dès lors, ne se guérit ni par la distraction, ni par la stimulation, ni par l’expression de soi. Elle ne peut être guérie que par la restauration de la communion. L’expérience de l’isolement durant les confinements et celle de l’incarcération en témoignent avec une douloureuse clarté. Lorsque la communion est retirée trop longtemps, l’âme commence à se fissurer.⁸
Pourtant, notre culture enseigne de plus en plus l’inverse. La dépendance est présentée comme une faiblesse. L’obligation comme une oppression. L’accomplissement comme une auto-définition radicale. Les liens familiaux sont réduits à de simples préférences. L’héritage est perçu comme un fardeau. Au nom de la liberté, beaucoup sont discrètement séparés des relations mêmes qui rendent la liberté vivable.⁹
Les confinements n’ont pas créé cette mentalité, mais ils l’ont intensifiée. L’isolement a été normalisé. Le retrait a été moralisé. La présence elle-même a été traitée comme un risque. Pour beaucoup — surtout les jeunes — cela a confirmé une méfiance déjà croissante envers la communauté incarnée. Ce qui avait commencé comme une urgence s’est transformé en habitude. Réapprendre à appartenir s’est avéré plus difficile que prévu.¹⁰
L’effondrement de la famille est l’un des signes les plus manifestes de cette rupture. La famille n’est ni un simple arrangement social ni une option de style de vie. Elle est la première école de la communion. C’est là que la personne humaine apprend d’abord le sacrifice, l’autorité, l’appartenance et l’amour ; là où l’identité est reçue avant d’être choisie, et où la liberté est formée par la responsabilité.¹¹
Aujourd’hui, la rupture familiale survient souvent même lorsque la famille demeure physiquement intacte. La fracture n’est pas toujours une absence, mais une médiation. Les écrans, les appareils et les environnements régis par des algorithmes remplacent silencieusement les repas partagés, la conversation et l’attention mutuelle. La présence demeure, mais la communion s’estompe.
Les recherches montrent de manière constante que l’usage intensif et non structuré des dispositifs connectés à Internet est corrélé à l’aliénation sociale, à la diminution de l’empathie, à l’affaiblissement des liens familiaux et à une détresse psychologique accrue.¹² Les enfants se tournent de plus en plus non vers leurs parents ou la paroisse, mais vers des figures en ligne — « influenceurs » et communautés numériques — pour y trouver appartenance et formation morale. Ils ne se contentent pas de divertir ; ils forment.¹³
Parallèlement à cette saturation numérique, l’absence parentale sous ses formes modernes — divorce, monoparentalité, surcharge professionnelle, horaires irréguliers et pauvreté du temps — érode encore davantage la communion familiale. Les causes varient. Les effets, eux, sont remarquablement constants.
Les enfants ont besoin de plus que de pourvoir à leurs besoins matériels. Ils ont besoin de présence — stable, attentive et engagée affectivement. Lorsque cette présence est fragmentée ou absente, la vulnérabilité à l’anxiété, à l’insécurité et aux influences extérieures augmente de manière significative.¹⁴ Même lorsque les besoins matériels sont satisfaits, la perte de rythmes partagés et d’une autorité relationnelle stable laisse un vide formatif difficile à combler.¹⁵
Même dans les familles intactes, les modes de travail contemporains fonctionnent de plus en plus comme une forme d’absence. Les longues heures et la connectivité permanente érodent progressivement les repas communs, la conversation et le temps intergénérationnel — des activités dont il est démontré qu’elles protègent la santé mentale et le développement social.¹⁶
L’Église domestique comme école de la communion
Si la famille a été blessée par l’isolement et la fragmentation, c’est aussi au sein de la famille que la guérison doit ordinairement commencer. Depuis longtemps, l’Église parle du foyer chrétien comme de l’Église domestique — non comme d’une métaphore, mais comme d’une réalité vécue. La famille est le premier lieu où l’Évangile est pratiqué avant d’être expliqué, et où la communion s’apprend autant par l’habitude que par l’enseignement.
À une époque marquée par la déconnexion, la vie ordinaire d’une famille catholique devient discrètement contre-culturelle. Elle ne polémique pas contre l’isolement ; elle vit simplement autrement.
Ce témoignage est profondément ordinaire. Il se construit par des pratiques partagées qui, avec le temps, forment l’âme : repas communs, prière commune, lecture et étude partagées, conversation, travail, repos et loisirs. Ce ne sont pas des embellissements facultatifs. Ce sont les moyens ordinaires par lesquels les êtres humains apprennent à appartenir.
Le repas familial partagé est l’un des actes les plus puissants de résistance à la fragmentation. Réunis autour d’une table, sans distraction, les membres de la famille apprennent la patience, l’attention, la gratitude et la maîtrise de soi. La conversation circule entre les générations. Les recherches associent de manière constante les repas familiaux réguliers à une meilleure santé mentale, à une diminution des comportements à risque, à de meilleurs résultats scolaires et à une plus grande résilience émotionnelle chez les enfants et les adolescents.¹⁷
La prière familiale ancre le foyer dans son véritable centre. Qu’il s’agisse du Rosaire, de l’Écriture Sainte, de formes simples de la Liturgie des Heures ou de la prière du soir, les familles qui prient ensemble apprennent que la vie est reçue, non fabriquée. La pratique religieuse partagée au sein du foyer est associée à une plus grande stabilité psychologique, à une formation morale plus solide et à une meilleure résilience chez les enfants et les jeunes.¹⁸
La lecture et l’étude partagées approfondissent encore cette communion. Lorsque les familles lisent ensemble — l’Écriture, l’histoire, la vie des saints ou une littérature exigeante — elles entrent dans un récit commun plus vaste que leur propre expérience. La lecture partagée est corrélée à un meilleur développement du langage, à une empathie accrue, à une meilleure capacité d’attention et à des résultats éducatifs à long terme, tout en renforçant les liens relationnels.¹⁹
Le temps passé ensemble sans programme — jeu, travail ou simple présence — est tout aussi essentiel. Il ne peut être remplacé par des appareils ou des activités programmées. C’est là que les enfants apprennent l’humour, le pardon, la persévérance et l’art de vivre avec d’autres qui ne sont pas façonnés selon leurs préférences.²⁰
Rien de tout cela n’exige la perfection. La vie familiale catholique n’est pas une image idéalisée sans tension ni fatigue. Elle est une école de la charité précisément parce qu’elle implique fragilité et persévérance. La fidélité, et non l’irréprochabilité, est ce qui porte du fruit.
Lorsqu’elle est vécue avec constance, l’Église domestique porte des fruits visibles au-delà du foyer. Les enfants formés dans des familles stables et priantes manifestent généralement une plus grande sécurité affective et une identité plus solide. Les invités perçoivent l’atmosphère. Les amis sont attirés par la paix qui naît non du confort, mais de l’ordre. Ainsi, les familles évangélisent sans slogans.
La Septuagésime nous prépare à retrouver cette vision. À l’approche du Carême, l’Église invite les familles non d’abord à des pénitences extraordinaires, mais à une fidélité renouvelée dans la vie ordinaire. La restauration de la communion commence au foyer. De foyers ordonnés, les communautés blessées sont guéries.
L’Église ne répond pas à cette crise par la condamnation, mais par la vérité et la miséricorde. Elle sait que beaucoup portent des blessures qu’ils n’ont pas choisies : isolement, perte, peur, scolarité interrompue, incarcération, rythmes de vie brisés et relations fracturées. La communion ne peut être imposée, ni reconstruite du jour au lendemain. Mais elle peut être guérie — patiemment et concrètement — lorsque la grâce est accueillie et que les relations sont restaurées.²¹
Le Christ ne sauve pas des individus isolés. Il appelle. Il rassemble. Il forme un Corps. Il établit une maison de foi où personne n’est destiné à demeurer seul. L’Église elle-même n’est pas un ajout à la foi ; elle est le sacrement de la communion, où la vie divine est partagée et où les liens humains sont restaurés.²²
La communion n’est pas un idéal sentimental ; elle est la motivation et la fin de l’Évangile. Le Christ ne meurt pas seulement pour pardonner les péchés, mais pour réconcilier — avec Dieu et les uns avec les autres. Le Carême nous formera à cette réconciliation. La Septuagésime nous prépare à reconnaître notre besoin de celle-ci.
Alors que nous nous tenons au seuil de ce temps saint, l’Église nous invite à poser des questions difficiles mais nécessaires :
Où la communion a-t-elle été perdue dans nos vies ?
Où avons-nous substitué l’isolement à la liberté, la distraction à la présence, l’autonomie à l’amour ?
Puissions-nous entrer dans le Carême avec honnêteté, humilité et courage — prêts à travailler de nouveau dans la vigne, non comme des ouvriers isolés, mais comme un peuple rétabli dans la communion du Christ.
Please note that all material on this website is the Intellectual Property (IP) of His Grace, the Titular Archbishop of Selsey and protected by Copyright and Intellectual Property laws of the United Kingdom, United States and International law. Reproduction and distribution without written authorisation of the owner is prohibited.
(©)The Titular Archbishop of Selsey 2012-2025. All Rights Reserved.








